Skip to main content

ප්‍රථම අඟහරු භූ කම්පන - First Detected Quakes on Mars

ප්‍රථම අඟහරු භූ කම්පන - First Detected Quakes on Mars
Seismic Experiment for Interior Structure (SEIS) taken by NASA's Mars InSight landerNASA


නාසා ආයතනය පසුගියදා ප්‍රථම වතාවට අඟහරු මත භූ කම්පන නිරීක්ෂණය කිරීමට සමත් වී තිබෙනවා. මෙමෙ සොයාගැනීම සඳහා දායක වී තිබෙන්නේ ඔවුන් මෑතකදී අඟහරු මත ගොඩබස්වන ලද InSight යානයයි.
මෙම InSight යානය අඟහරු මත ගොඩබැස්සේ පසුගිය නොවැම්බර් 26 වන දිනයි. එම යානය අඟහරු මත භූ කම්පන හඳුනා ගත හැකි ඉතාමත් සංවේදී උපකරණයකින් සමන්විතයි.
Artist's Concept of InSight Lander on Mars: InSight is the first mission dedicated to 
investigating the deep interior of Mars. The findings will advance understanding of how all rocky planets, including Earth, formed and evolved.
.
මෙම උපකරණය මගින් නාසා අයතනයේ මූලික පරමාර්ථය වන අඟහරු ග්‍රහයාගේ අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය නිර්ණය කිරීමට හැකි වන බවයි සඳහන් වෙන්නේ. පසුගිය අප්‍රේල් 6 වන දින තමයි මෙම භූ කම්පනය වාර්තා වෙලා තියෙන්නේ.(InSight යානය ගොඩබස්වා දින 128 ක් ගතවන දිනයේ)

මෙම භූ කම්පනය ඇති වීමට හේතුව තවමත් සොයා ගැනීමට පර්යේෂකයන්ට හැකිවෙලා නෑ. නමුත් ඔවුන් සදහන් කරන්නේ මෙම කම්පනය පෘථිවියයේ ඇතිවන කම්පන වලට වඩා සඳ මත ඇතිවන කම්පන වලට සමානත්වයක් දක්වන බවයි. මෙයට හේතුව ලෙස ඔවුන් දක්වන්නේ පෘථිවිය මත මෙන් අඟහරුගේ භූ තැටි නොමැතිවීම හෝ එවා දුර්වල චලනය වීමකින් තොර එවා බවයි. එම නිසා මෙම කම්පන ඉතාමත් දුර්වල කම්පන බවයි සදහන් වෙන්නේ.
Composite image of Mars and its two moons, Phobos (foreground) and Deimos. |
Credit: NASA

නාසා ආයතනය සදහන් කරන ආකාරයට මෙම කම්පන පෘථිවියයේ ඇති වූවානම් ඉතාමත් දුර්වල කම්පන ලෙස සැලකිය හැකි බවයි.
මෙම සොයාගැනීමට කලින් අඟහරු මත කම්පන තුනක් වාර්තා වී තිබුනද ඒවා මෙය තරම් විශාල කම්පන නොවන බව ඔවුන් සදහන් කරනවා ඒ වගේම ඔවුන් අනාගතයේදී මෙයටත් වඩා ප්‍රබල කම්පන නිරීක්ෂණය කිරීමට හැකියාව ලැබෙයි කියලා විශ්වාස කරනවා.

Source
https://mars.nasa.gov/insight/spacecraft/instruments/summary/
https://www.businessinsider.in/nasa-spots-marsquake-on-insight-lander-mission/articleshow/69018433.cms

Comments

Popular posts from this blog

Genetic Engineering ජාන ඉංජිනේරු විද්‍යාව

ජාන ඉංජිනේරු තාක්ෂණය (Genetic Engineering) මේ ලිපියෙන් ජාන ඉංජිනේරු තාක්ෂණය (Genetic Engineering) කියන්නෙ මොකද්ද? ඒ සම්බන්ධයෙන් මූලික කාරණා පිළිබඳව ඔබව දැනුවත් කරන්නයි හදන්නේ. ඇත්තටම මෙය ඉතාමත් සීග්‍රයෙන් දියුණු වන ඉතාමත් පුළුල් මාතෘකාවක් කියන එක මුලින්ම කියන්න ඕනෙ, ඒ වගේම මේක ඉතාමත් සංකීර්ණ ක්‍රියාවලියක්. මේ සම්බන්ධයෙන් මූලික කාරණා කීපයක් අද අපි ලිපිය තුළින් කතා කරමු. 



 ජාන ඉංජිනේරු තාක්ෂණය කියලා සරලවම හදුන්වන්නේ ජීවියෙකුගේ ජාන සැකැස්ම වෙනස් කිරීමටයි. ඒක කරන්නේ ජීවියෙක්ගේ ජීනෝමය (Genome) තුල අඩංගු DNA වෙනස් කිරීමෙනුයි.
Genome කියන්නේ මොකක්ද?
ජීනෝමය කියලා හදුන්වන්නේ යම්කිසි ජීවියෙකු වර්ධනය සහ වැඩෙන්නට අවශ්‍ය වන සම්පූර්ණ ජානමය උපදෙස් මාලාවකට. උදාහරණයක් විදිහට මානව ජීනෝමය ගත්තොත් එහි DNA භෂ්ම යුගල (Base pairs) 300000000 ක් විතර ක්‍රෝමෝසෝම (Chromosome ) 23 ක අඩංගු වෙලා තියනවා.
මෙම ජාන ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේදී සාමාන්‍යයෙන් කරන්නේ ජීනෝමයේ සමහර භෂ්ම යුගල් ඉවත් කිරීම, DNA අණුවේ කොටස් ඉවත් කිරීම වගේම වෙනත් ජීවියෙකුගේ DNA එකතු කිරීම වගේ දේවල්.
ඇයි මෙහෙම කරන්නේ?
ඇත්තටම මෙහෙම ජාන සැකැස්ම වෙනස් කරන්නේ යම…

විශ්වයේ පළමු අණුව - First type of Molecule in Space

විශ්වයේ පළමු අණුව - First type of Molecule in Space


තාරකාවිද්‍යාඥයින් විසින් විශ්වයේ මහා පිපුරුමට පසු සෑදුනු පළමු අණුව සොයා ගැනීමට සමත් වී තිබෙන්වා. මෙම ලිපියෙන් ඔබට ඒ පිළිබඳව පොඩි හැදින්වීමක් ලබා දීමට අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා. 
මහා පිපුරුමට පසු විශ්වයේ අවුරුදු ගනනාවක් යනකල් කිසිම අණුවක්(Molecule) හැදුනෙ නෑ, මොකද ඒ කාලයේ විශ්වය ඉතාම උණුසුම් හා විකිරණශීලි තත්ත්වයක පැවතුන නිසා පරමාණු එකිනෙකට බන්ධනය වීමට හැකියාවත් තිබුනේ නැහැ. නමුත් එම කාලයේ හයිඩ්‍රජන් , හීලියම්, ලිතියම් වගේ පරමාණු(Atoms) පැවතුනා. තාරකාවිද්‍යාඥයින් විශ්වාස කරන ආකාරයට අවුරුදු 100000ක් පමණ ගත උනාට පස්සේ තමයි විශ්වය සිසිල් වෙලා තියෙන්නේ අණුවක් සෑදීමට උචිත වෙන විදිහට. එම නිසා හයිඩ්‍රජන් සහ හීලියම් එකතු වෙලා හැදුණු හීලියම් හයිඩ්‍රයිඩ් (Helium Hydride) අණුව තමයි විශ්වයේ හැදුණු පළමු අණුව විදිහට හොයාගෙන තියෙන්නේ. 
ඉතිං නාසා ආයතනයේ Stratospheric Observatory For Infrared Astronomy (SOFIA) කියන උපකරණය මේ අණුව සොයා ගැනීමට පසුගියදා සමත් වෙලා තියනවා. මේක හොයාගෙන තියෙන්නේ NGC-7072 කියන නෙබියුලාවෙ තියන අපේ සූර්යා වගේ තරුවක් විනාශ උනාට පස්සේ…

අභ්‍යවකාශයේ ශීතලෙන් විදුලිය - Electricity from the Coldness of Space

අභ්‍යවකාශයේ ශීතලෙන් විදුලිය - Electricity from the Coldness of Space ස්ටැන්ඩර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් පිරිසක් අලුත් ආකාරයකට විදුලිය නිපදවීමට සමත් වී තිබෙනවා. මෙම ලිපියෙන් එය පිළිබඳව ඔබට කෙටි අදහසක් ලබාගන්න පුලුවන් වේවි. 
ඇත්තටම සූර්යා තමයි අපගේ පෘථිවියයේ සියලුම ජීවයට ශක්තිය ලබා දෙන්නේ. සූර්යා නැතිනම් පෘථිවිය සෙමෙන් සෙමෙන් සිසිල් වීමට පටන් ගන්නවා. තාප ශක්තිය විකිරණය මගින් අභ්‍යවකාශයට ලබා දෙන නිසා තමයි මෙහෙම වෙන්නේ. මේක සිදුවෙන්නේ තාපගතික නියමයන්ට අනුවයි. 
අභ්‍යවකාශයේ උෂ්ණත්වය ඉතාමත් අඩු මට්ටමකයි තියෙන්නේ. සාමාන්‍යයෙන් අභ්‍යවකාශයේ උෂ්ණත්වය 2.725 K (-270.4°C ,-454.72°F) පමණ වෙන්වා. ඒ කියන්නෙ ඉතාමත් පහළ අගයක්. එම නිසා පෘථිවියයේ අඩුම උෂ්ණත්වය තිබෙන ප්‍රදේශවලත් අභ්‍යවකාශයත් අතර උෂ්ණත්ව පරතරය ඉතාම විශාලයි. 200°Cක් පමණ.
මෙම නිසා පෘථිවියයේන් විකිරණය මගින් ශක්තිය අභ්‍යවකාශයට කාන්දු වෙන්වා. මෙම උපකරණ මගින් කරන්නේ මේ පිටවයන විකිරණය මගින් විදුලිය නිපදවන එකයි. සාමාන්‍ය සූර්ය පැනලයකින් සිදු කරන දෙයම තමයි මෙම උපකරණයෙනුත් සිදු කරන්නේ. එහිදී සූර්යා මගින් නිකුත් කරන විකිරණය වෙනුවට පෘථිවියෙන් පිටව…